دهه فجر انقلاب اسلامی، نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران است که در آن، ساختار سیاسی رژیم پهلوی در فاصله‌ای کوتاه دچار فروپاشی شد. بازه زمانی ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، از مهم‌ترین مقاطع این تحول تاریخی به شمار می‌آید؛ روزهایی که روند سقوط نظام شاهنشاهی و شکل‌گیری نظم جدید سیاسی به‌صورت عینی قابل مشاهده است.

کتاب «در آستانه صبح» با تمرکز بر این ده روز سرنوشت‌ساز، کوشیده است روایتی مستند و منسجم از تحولات پایانی رژیم پهلوی ارائه دهد. نویسنده با استفاده از اسناد آرشیوی، گزارش‌های مطبوعاتی و منابع تاریخی، وقایعی همچون فرار شاه، تلاش‌های دولت بختیار، بازگشت امام خمینی(س)، تحرکات مردمی و نقش ارتش را در قالب یک روایت پیوسته بررسی کرده است.

این اثر با زبانی روان و روایت‌محور و با اتکای گسترده به منابع تاریخی، برای عموم مخاطبان، به‌ویژه نسل جوان و علاقه‌مندان تاریخ انقلاب اسلامی، تدوین شده و تصویری روشن از چگونگی فروپاشی رژیم پهلوی در واپسین روزهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ارائه می‌دهد.

«در آستانه صبح» روایتی مستند از فروپاشی رژیم پهلوی (۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷)

کتاب «در آستانه صبح» تألیف غلامرضا خارکوهی، روایتی مستند، منسجم و دقیق از واپسین روزهای حیات رژیم پهلوی و لحظه‌های سرنوشت‌سازی است که انقلاب اسلامی ایران را به سوی پیروزی نهایی هدایت کرد. این اثر، با تمرکز بر ده روز پایانی منتهی به ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، می‌کوشد فروپاشی یک نظام سیاسی را نه در قالب شعار، بلکه از خلال وقایع عینی، اسناد تاریخی و گزارش‌های هم‌زمان بازخوانی کند.

«در آستانه صبح» از این منظر اثری متفاوت است که به‌جای روایت کلی و نمادین انقلاب، بر منطق تحولات در لحظه فروپاشی تمرکز دارد؛ لحظه‌ای که در آن، بازگشت امام خمینی(س)، واکنش دولت بختیار، نقش‌آفرینی ارتش، مداخلات پنهان قدرت‌های خارجی، و کنش خیابانی مردم، هم‌زمان در حال شکل دادن به سرنوشت نهایی کشور بودند.

نویسنده با اتکا به منابع متعدد، اسناد تاریخی، گزارش‌های خبری داخلی و خارجی و بیش از ۳۵۰ پاورقی مستند، نشان می‌دهد که بازگشت امام خمینی (س) به ایران صرفاً یک رخداد نمادین یا احساسی نبود، بلکه نقطه‌ای تعیین‌کننده در شتاب گرفتن فروپاشی رژیم پهلوی و انسجام‌بخشی به مبارزات مردمی به‌شمار می‌آمد. در این روایت، انقلاب نه به‌عنوان امری ناگهانی، بلکه به‌مثابه فرآیندی پرتنش، پیچیده و چندلایه بازسازی می‌شود.

از ویژگی‌های برجسته کتاب، پرداختن به نکات کمتر گفته‌شده و نسبتاً بکر از این مقطع تاریخی است؛ از جمله:

1-    پیوستن تدریجی بدنه ارتش به مردم

2-    اقدامات مسلحانه مردمی در روزهای پایانی

3-    تعجیل شاه در خروج از کشور و پیامدهای آن

4-    بازتاب رسانه‌ای و اجتماعی وقایع حساس بهمن ۵۷

5-    طرح‌ها و نقشه‌های پنهان برای ترور یا ربودن رهبر انقلاب

6-    تلاش‌های پشت‌پرده دولت بختیار برای مهار یا مصادره انقلاب

7-    استعفای نمایندگان مجلس و فروپاشی مشروعیت نهادهای رسمی

8-    نقش ژنرال هایزر و مأموریت محرمانه آمریکا برای حفظ ساختار رژیم

این اثر در چهار فصل اصلی—«فرار شاهنشاه»، «نقشه‌های اهریمنی»، «بازگشت امام خمینی به وطن» و «سقوط تخت طاووس»—تنظیم شده و تلاش دارد تصویری زنده از تقابل نهایی ملت و حکومت ارائه دهد؛ تقابلی که سرانجام به پایان یک رژیم و آغاز فصل تازه‌ای در تاریخ ایران انجامید.

فصل اول: فرار شاهنشاه

این فصل به بررسی روند خروج محمدرضا شاه از ایران می‌پردازد؛ خروجی که عملاً آغاز فروپاشی نهایی رژیم پهلوی بود. نویسنده با تحلیل واکنش‌های دربار، دولت، ارتش و مردم، نشان می‌دهد که فرار شاه نه یک تصمیم از پیش‌طراحی‌شده مقتدرانه، بلکه نتیجه بن‌بست سیاسی، فرسایش مشروعیت و فشار اجتماعی بود. توصیف جشن‌های مردمی، سردرگمی نخبگان حکومتی و واکنش امام خمینی(س) به این واقعه، از بخش‌های مهم این فصل است.

فصل دوم: نقشه‌های اهریمنی

در این فصل، تلاش‌های دولت بختیار و حامیان غربی رژیم برای مهار انقلاب و جلوگیری از بازگشت امام خمینی(س) بررسی می‌شود. از سناریوهای سیاسی و امنیتی گرفته تا طرح‌های ترور، ربایش هواپیما، بستن فرودگاه‌ها و حتی کودتای نظامی، همگی نشان‌دهنده آخرین تقلاهای یک نظام در حال سقوط هستند. این فصل تصویری روشن از هراس و استیصال قدرت‌های داخلی و خارجی در برابر اراده ملت ارائه می‌دهد.

فصل سوم: بازگشت امام خمینی (س) به وطن

این فصل به‌طور خاص به چگونگی بازگشت تاریخی امام خمینی(س) می‌پردازد؛ از اقامت در نوفل‌لوشاتو و گفت‌وگوهای رسانه‌ای، تا تعویق سفر، واکنش‌های مردمی و نهایتاً ورود به ایران. نویسنده نشان می‌دهد که این بازگشت، صرفاً یک جابه‌جایی فیزیکی نبود، بلکه لحظه‌ای تعیین‌کننده در تغییر موازنه قدرت و تسریع فروپاشی رژیم پهلوی به‌شمار می‌آمد.

فصل چهارم: سقوط تخت طاووس

فصل پایانی کتاب، روایتگر ده روز پایانی عمر رژیم پهلوی است؛ روزهایی مملو از تظاهرات، درگیری، پیوستن نظامیان به مردم، اقدامات مسلحانه، استعفای نمایندگان مجلس و شکست نهایی طرح‌های بختیار و حامیان خارجی او. این فصل، با تمرکز بر کنش مردمی و فروپاشی عملی ساختار حکومت، لحظه عبور انقلاب از «آستانه صبح» و ورود به مرحله پیروزی را به تصویر می‌کشد.

در عین حال، «در آستانه صبح» با زبان روان، روایت‌محور و پرهیز از اطاله مفرط نگاشته شده است. مؤلف آگاهانه حجم کتاب را مدیریت کرده و از پرداختن به برخی مذاکرات پیچیده پشت‌پرده که نیازمند شرح مفصل و تخصصی بوده، صرف‌نظر کرده است تا اثر برای مخاطب عمومی—به‌ویژه نسل جوان—خواندنی و قابل فهم باقی بماند. افزودن تصاویر و اسناد تاریخی در متن کتاب نیز به غنای روایت و ملموس شدن وقایع کمک کرده است.

این کتاب، به‌طور خاص برای نسلی نوشته شده است که تجربه زیسته‌ای از حوادث دهه فجر ندارد؛ نسلی که آنچه برای شاهدان عینی انقلاب بدیهی و تکراری است، برایش پرسش‌برانگیز، مبهم و نیازمند توضیح مستند است. «در آستانه صبح» تلاشی است برای پاسخ دادن به این نیاز؛ تلاشی برای بازخوانی لحظه‌ای که یک ملت، در آستانه طلوعی تاریخی ایستاد.

کتاب «در آستانه صبح» به همت معاونت پژوهش، آموزش و برنامه‌ریزی راهبردی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) و هم‌زمان با ایام‌الله دهه فجر انقلاب اسلامی به زیور طبع آراسته شده است. این اثر در حدود ۲۰۰ صفحه، به قلم غلامرضا خارکوهی، توسط مؤسسه عروج به چاپ انبوه می‌رسد و در زمره آثار مستند و قابل اتکای حوزه تاریخ انقلاب اسلامی قرار می‌گیرد.