در روزگاری که دشواری‌های اقتصادی و اجتماعی، بخش‌هایی از جامعه را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است، توجه به وضعیت اقشار ضعیف و کم‌برخوردار، ضرورتی است که نمی‌توان از کنار آن به سادگی گذشت. جامعه، بیش از هر چیز، به همدلی، احساس مسئولیت و توجه به کسانی نیاز دارد که در مواجهه با مشکلات، از پشتوانه و امکانات کمتری برخوردارند.

توجه به محرومان، تنها مسئله‌ای اقتصادی نیست؛ این موضوع با عدالت، کرامت انسانی و مسئولیت اجتماعی پیوندی عمیق دارد. هر اندازه جامعه بتواند نسبت به رنج‌ها و دغدغه‌های بخش‌های کمتر برخوردار خود حساس‌تر باشد، زمینه برای شکل‌گیری همبستگی و اعتماد اجتماعی نیز فراهم‌تر خواهد شد.

این نگاه، در اندیشه امام خمینی(س) جایگاهی اساسی دارد. توجه به مردم و حمایت از محرومان و مستضعفان، از جمله محورهایی است که در سخنان و مواضع ایشان بارها مورد تأکید قرار گرفته است. در نگاه امام، مردم نه حاشیه‌نشین تحولات، بلکه صاحبان اصلی آن بودند و خدمت به آنان، به‌ویژه حمایت از محرومان، مسئولیتی اساسی به شمار می‌آمد.

اما اهمیت این اندیشه تنها در یادآوری یک میراث فکری نیست. ارزش یک اندیشه زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بتواند با مسائل زمانه خود ارتباط برقرار کند. از این منظر، توجه به اقشار ضعیف در شرایط امروز نیز باید فراتر از حمایت‌های مقطعی و نگاه‌های مناسبتی باشد و به یک دغدغه پایدار اجتماعی تبدیل شود.

اقشار کم‌برخوردار بیش از آنکه نیازمند نگاه ترحم‌آمیز باشند، نیازمند دیده شدن، شنیده شدن و برخورداری از فرصت‌های عادلانه‌اند. حفظ کرامت انسان‌ها اقتضا می‌کند که محرومیت صرفاً با کمک‌های کوتاه‌مدت پاسخ داده نشود، بلکه ریشه‌های نابرابری و عواملی که فرصت‌های برابر را محدود می‌کنند نیز مورد توجه قرار گیرد.

از این منظر، بازخوانی اندیشه‌های مردمی امام خمینی(س) می‌تواند فرصتی برای بازگشت به یک اصل مهم باشد: جامعه زمانی در مسیر عدالت حرکت می‌کند که پیشرفت و امکانات آن تنها نصیب بخش‌هایی از جامعه نشود و وضعیت کسانی که سهم کمتری از برخورداری دارند نیز در کانون توجه باقی بماند.

مردم‌داری، بیش از آنکه یک تعبیر باشد، یک نوع نگاه و مسئولیت است؛ نگاهی که در آن کرامت انسان‌ها، فارغ از میزان برخورداری، محترم شمرده می‌شود و کاهش فاصله‌های اجتماعی، بخشی از مسئولیت عمومی تلقی می‌گردد. اگر قرار است از «اندیشه‌های مردمی» امام سخن بگوییم، باید این اندیشه را در مسائل امروز جامعه نیز جست‌وجو کنیم؛ آنجا که کسانی کمتر دیده و شنیده می‌شوند و بیش از دیگران به فرصت، حمایت و توجه نیاز دارند. شاید یکی از روشن‌ترین راه‌های زنده نگه داشتن این بخش از میراث امام، آن باشد که محرومان و اقشار ضعیف، نه در حاشیه توجه، بلکه در متن دغدغه‌های اجتماعی و تصمیم‌گیری‌های ما قرار داشته باشند.

 یادداشت؛ دکتر مرتضی عمرانی