نوزدهمین نشست علمی از مجموعه رویدادهای «حرف شنیدنی» با عنوان «تفرعن متجددانه، بازشناسی مفهوم استکبار در تفکر امام خمینی (س)» روز یکشنبه، 27 اردیبهشت 1405، به میزبانی معاونت پژوهش، آموزش و برنامه‌ریزی راهبردی؛ اداره کل پژوهش و تحقیقات برگزار شد. 

در این برنامه، دکتر مهدی جمشیدی (عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی) به‌عنوان مهمان حضور داشت و صادق فرامرزی (پژوهشگر حوزه عدالت اجتماعی) اجرای نشست را بر عهده داشت.

در این نشست، ابعاد مختلف دشمن‌شناسی در اندیشه امام خمینی(س) بر اساس مجموعه‌ای از پرسش‌های تحلیلی و شبهه‌محور مورد واکاوی قرار گرفت. بحث از این پرسش آغاز شد که آیا بدون دشمن‌شناسی می‌توان از هویت انقلابی سخن گفت؟ سخنران با اشاره به اینکه بخش مهمی از هویت انقلاب اسلامی بر مبنای تمایزگذاری میان «استقلال‌خواهی» و «سلطه‌پذیری» شکل گرفته، تصریح کرد که فهم دقیق دشمن نه به‌معنای دشمن‌محوری، بلکه به‌معنای درک واقعیت‌های قدرت جهانی است.

در ادامه، پرسش‌هایی درباره ماهیت یا مقطعی‌بودن دشمنی استکبار با انقلاب اسلامی، تأثیر دشمن‌انگاری بر گفت‌وگوهای بین‌المللی و این فرض که نسبت دادن مشکلات داخلی به استکبار ممکن است نوعی فرار از مسئولیت باشد، مطرح و تحلیل شد. دکتر جمشیدی تأکید کرد که امام خمینی(س) همواره بر دوگانه «تحلیل در برابر هیجان» پای می‌فشردند و دشمن‌شناسی در منطق ایشان، امری عقلانی، ساختاری و مبتنی بر شناخت روابط سلطه در نظام بین‌الملل است.

در بخش دیگری از نشست، این پرسش مورد بحث قرار گرفت که آیا ممکن است جامعه انقلابی خود دچار منطق استکباری شود؟ و در این چارچوب، تفاوت میان «مقاومت عقلانی» و «افراط‌گرایی» به‌عنوان یکی از مرزهای مهم در اندیشه امام(س) تبیین شد. بر اساس تحلیل ارائه‌شده، خطر استحاله درونی و تهی‌شدن از ارزش‌ها، در نگاه امام(س) خطری جدی‌تر از تهاجم بیرونی دانسته شده است. از همین رو، تهذیب درونی، نقدپذیری و مراقبت از عدول از اصول، بخش مهمی از سازوکار حفظ هویت انقلابی را تشکیل می‌دهد.

نشست با بازخوانی چند دوگانه محوری به پایان رسید؛ از جمله استقلال یا انزوا در سیاست خارجی، تحلیل یا هیجان در آسیب‌شناسی جریان انقلابی، و مقاومت یا افراط در مرزبندی عقلانیت رفتاری. سخنران تأکید کرد که دشمن‌شناسی در اندیشه امام(س)، بر خلاف تصور رایج، نه تولید تنش، بلکه ایجاد درک واقع‌بینانه از روابط سلطه و جلوگیری از انفعال در برابر قدرت‌های استکباری است.